De zorgvolmacht en patiëntenrechten:

Wie neemt medische beslissingen als u dat zelf niet meer kan?
Veel mensen kennen de zorgvolmacht als een instrument waarmee zij iemand kunnen aanduiden om hun financiële en administratieve belangen te behartigen wanneer zij dat zelf niet meer kunnen.
Minder bekend is dat een zorgvolmacht ook een belangrijke rol kan spelen bij de uitoefening van patiëntenrechten.
Maar wat gebeurt er precies wanneer u niet langer in staat bent om zelf medische beslissingen te nemen? En wat is het verschil tussen een vertegenwoordiger en een vertrouwenspersoon?

Wat zijn patiëntenrechten?

De Wet betreffende de rechten van de patiënt geeft iedere patiënt een aantal fundamentele rechten, waaronder:

1. het recht op kwaliteitsvolle gezondheidszorg;het recht op vrije keuze van een arts of zorgverlener;
2. het recht op duidelijke informatie over de gezondheidstoestand;
3. het recht op inzage in het patiëntendossier;
4. het recht om al dan niet toestemming te geven voor een behandeling;
5. het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.

Een vertegenwoordiger aanduiden via een zorgvolmacht
In een zorgvolmacht kan u een persoon aanduiden die uw patiëntenrechten zal uitoefenen wanneer u daartoe zelf niet meer in staat bent.
Deze vertegenwoordiger kan onder meer:

1. medische informatie ontvangen;
2. inzage vragen in uw patiëntendossier;
3. toestemming geven voor een behandeling of die weigeren;
4. overleg plegen met artsen en andere zorgverleners;
5. beslissingen nemen in het belang van de patiënt.

De vertegenwoordiger treedt dus in de plaats van de patiënt wanneer deze niet langer wilsbekwaam is om zijn rechten zelf uit te oefenen.
Belangrijk is dat het uiteindelijk de arts of andere beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg is die beoordeelt of de patiënt nog voldoende wilsbekwaam is om zelf beslissingen te nemen.
Het optreden van de vertegenwoordiger hangt dus niet uitsluitend af van de inwerkingtreding van de zorgvolmacht, maar ook van de concrete medische beoordeling van de patiënt.

Wat is een vertrouwenspersoon?
Naast een vertegenwoordiger voorziet de patiëntenrechtenwet ook in de mogelijkheid om een vertrouwenspersoon aan te duiden.
Een vertrouwenspersoon heeft een andere rol dan een vertegenwoordiger. Hij of zij neemt geen beslissingen in de plaats van de patiënt, maar ondersteunt de patiënt bij de uitoefening van diens rechten.
Een vertrouwenspersoon kan bijvoorbeeld: aanwezig zijn tijdens gesprekken met artsen; medische informatie helpen begrijpen; de patiënt ondersteunen bij het inkijken van zijn dossier; helpen bij de communicatie met zorgverleners.

De vertrouwenspersoon treedt dus niet op als beslissingsnemer, maar als begeleider of ondersteuner.
Hij/zij kan daarom deze opdracht in principe enkel uitoefenen zolang de patiënt zelf nog wilsbekwaam is.
Wanneer de patiënt zijn wil niet meer kan vormen of uiten, neemt de vertegenwoordiger het over.

Kan een vertegenwoordiger ook een vertrouwenspersoon hebben?
In de rechtsleer wordt verdedigd dat een vertegenwoordiger zich kan laten bijstaan door een vertrouwenspersoon.
Hoewel hierover niet volledig eensgezindheid bestaat, wordt algemeen aanvaard dat de persoon die in de zorgvolmacht als vertegenwoordiger wordt aangeduid, ondersteuning kan krijgen van een vertrouwenspersoon.
Wie dit wenst, doet er goed aan om in de zorgvolmacht zowel een vertegenwoordiger als een vertrouwenspersoon te benoemen. Op die manier kan de vertrouwenspersoon de vertegenwoordiger bijstaan in de contacten met zorgverleners en bij de opvolging van medische dossiers.

Wat als u niets heeft geregeld?
Door tijdig een zorgvolmacht op te stellen, behoudt u zelf de controle over wie u zal vertegenwoordigen wanneer u dat niet langer zelf kan.
Wanneer echter geen vertegenwoordiger werd aangeduid, voorziet de wet zelf in een wettelijke volgorde van personen die de patiëntenrechten kunnen uitoefenen.
De cascade verloopt als volgt:

1. de bewindvoerder met een uitdrukkelijke bevoegdheid inzake de persoon;
2. de samenwonende partner of echtgenoot;
3. een meerderjarig kind;
4. een ouder;
5. een meerderjarige broer of zus.

Niet alle beslissingen kunnen in een zorgvolmacht worden opgenomen

Hoewel een zorgvolmacht een zeer ruim toepassingsgebied heeft, zijn bepaalde hoogstpersoonlijke rechtshandelingen uitgesloten.
Zo kan een vertegenwoordiger onder meer niet beslissen over:

1. een euthanasieverzoek, waarvoor bijzondere wettelijke regels gelden;
2. de uitoefening van politieke rechten, zoals stemrecht;
3. het erkennen van een kind;
4. het geven van toestemming tot adoptie;
5. de uitoefening van het ouderlijk gezag.

Voor dergelijke beslissingen blijft de persoonlijke tussenkomst van de betrokkene vereist of geldt een specifieke wettelijke regeling.

Besluit
Een zorgvolmacht is veel meer dan een instrument voor vermogensbeheer. Zij laat ook toe om vooraf te bepalen wie uw belangen zal behartigen wanneer u niet langer zelf medische beslissingen kunt nemen.
Door een vertegenwoordiger en eventueel ook een vertrouwenspersoon aan te duiden, creëert u duidelijkheid voor uzelf, uw familie en uw zorgverleners.
Zo wordt vermeden dat belangrijke beslissingen op een moeilijk moment onzekerheid of discussie veroorzaken.
Wenst u advies over het opstellen van een zorgvolmacht of de regeling van uw patiëntenrechten?

Dehaese & Dehaese Advocaten begeleidt u graag bij het uitwerken van een zorgvolmacht op maat van uw persoonlijke situatie.  Wij hebben de specialisten in huis inzake  Familierecht.
Onze advocaten behandelen dossiers op een resultaatsgerichte en multidisciplinaire wijze, eventueel via bemiddeling en zo nodig via een procedure via de bevoegde Rechtbank. Contacteer ons telefonisch, per mail of boek digitaal een afspraak met ons kantoor.

Jozefien Maes
Advocaat-Associate
DEHAESE&DEHAESE Advocatenkantoor