OVERDRACHT VAN EEN FAMILIALE ONDERNEMING: AANDACHTSPUNTEN

Wanneer ouders hun professionele activiteiten in hun familiale onderneming willen stopzetten, bijvoorbeeld door pensionering, en deze onderneming willen overdragen, familiaal of niet, dan dringen zich heel wat vragen op.

Verkoop aan een derde partij
Als hun kinderen de familieonderneming niet willen verderzetten, dan wordt meestal gekozen voor een verkoop van de onderneming aan derden. Maar de kinderen kunnen de onderneming overnemen en het management overlaten aan professionals… De kinderen blijven dan alleen aandeelhouder van de vennootschap met controlemogelijkheden via de organen van de vennootschap. Externe professionals moeten dan wel comfort krijgen dat zij hun taak ten volle kunnen spelen als de familieleden de meerderheid gaan uitmaken van de toekomstige Raad van Bestuur.
Een goede voorbereiding van een overname is sterk aan te bevelen. 

In het overnameproces zelf zijn de klassieke aandachtspunten van toepassing waaronder de zorgvuldige selectie van kandidaat overnemers, de keuze van de aarde van de transactie, de prijsonderhandeling en een op maat uitgewerkte overnameovereenkomst. Het beroep doen op externe expertise is aan te bevelen om verrassingen te voorkomen.

Behoud van de onderneming binnen de familie
Vaak kiezen ouders in overleg met hun kinderen ervoor de familiale onderneming binnen “de familie” te houden.  Vooreerst is het cruciaal om na te gaan of één of meerdere van de kinderen de expertise hebben om het familiebedrijf verder te zetten. Externe assessment is hierbij een nuttig instrument.  
Een belangrijk aandachtspunt hierbij is hoe de Raad van Bestuur wordt samengesteld. Vaak vormen alle kinderen achteraf de Raad van Bestuur van de familievennootschap, actief of niet actief in de vennootschap. Dit leidt niet zelden tot conflicten vooral als de actieve aandeelhouder/manager een minderheidspositie heeft in het aandeelhouderschap en in de Raad van Bestuur .  Zonder bijzondere regelingen moet de actieve aandeelhouder/manager dan het akkoord bekomen van zijn medefamilieleden/bestuurder  voor belangrijke beslissingen.   Dit vergt expertise bij de bestuurders.

Een klassieke oorzaak van conflicten is dat er verschillende visies zijn bij de bestuurders over het strategisch beleid: voluit investeren in groei ofwel een conservatieve investeringspolitiek om een actieve dividendpolitiek te voeren.
Om dergelijke discussies te voorkomen bestaan er diverse oplossingen.  Eén voorbeeld is om de stemrechten vooraf op maat aan te passen. Het nieuwe Ondernemingsrecht dat in werking trad op 1 november 2018 biedt extra mogelijkheden bijvoorbeeld om de controle door de aandeelhouders anders toe te wijzen dan op basis van de verdeling van het aantal aandelen.

De Stichting Administratiekantoor (STAK)
De oprichting van een Stichting Administratiekantoor (STAK) is een tussenstructuur tussen de familiale aandeelhouders en de operationele leiding. Via dergelijke STAK behouden de familiale aandeelhouders de economische eigendom en de dividendrechten maar wordt het bestuur van de familiale vennootschap contractueel toevertrouwd aan een deskundige manager. Het professionalisme van de Raad van Bestuur kan dan verhoogd worden door de aanduiding van onafhankelijke deskundige bestuurders in de werkmaatschappij. Het zorgvuldig op maat opstellen van de Administratievoorwaarden bij een Nederlandse notaris van de STAK is cruciaal.
Een andere gebruikte figuur is de Belgische Maatschap, opgericht door de ouders. De aandelen worden dan ingebracht in de Maatschap en de kinderen worden leden van de Maatschap. In de statuten van de Maatschap wordt dan bepaald door de ouders hoe het beleid en de vertegenwoordiging van de Maatschap wordt ingevuld.

Hoe de familiale onderneming overdragen binnen de familie
Uiteraard kunnen ouders kiezen voor een gewone verkoop van aandelen aan één, aan meerdere of aan al hun kinderen of andere familieleden. In elk geval is het nodig dat voor de waardering van deze aandelen vooraf een objectieve marktwaardering wordt uitgevoerd, bij voorkeur door een deskundige derde. Immers, als de aandelen niet aan alle kinderen in dezelfde proportie worden verkocht dan zal een niet marktconforme waardering bij de verkoop aan één van de kinderen tot conflicten leiden.
Vaak wordt gekozen voor schenking. In het Vlaamse Gewest is er alsnog een vrijstelling op schenkbelasting alhoewel politiek hierover wordt nagedacht om hier hervormingen door te voeren. Dat is gunstiger dan ingeval van vererving waarbij er een erfbelasting verschuldigd is.  Het is alleszins geraadzaam om vóór de schenking een validatie doorde Vlaamse Belastingdienst aan te vragen waaruit zal blijken of de vrijstelling van erfbelasting correct is. Bij een schenking van de familiale vennootschap aan hun kinderen kunnen de ouders ook bijzondere beperkingen opleggen met betrekking tot de geschonken aandelen bijvoorbeeld met betrekking tot de overdracht van deze aandelen.
Soms kiezen ouders ervoor om bij de schenking van het familiebedrijf de schenking te beperken tot de naakte eigendom van de betrokken aandelen. Het vruchtgebruik en daardoor het recht op dividenduitkeringen blijft dan bij de schenkende ouders.
Ook kan gekozen worden om de familiale onderneming te splitsen in een onroerend goedvennootschap en een operationele vennootschap. Dat kan toegepast worden bij verkoop zowel als bij een schenking. Als alleen de operationele vennootschap wordt geschonken dan behouden de ouders een onroerend goed vennootschap en dus indirect ook de huurgelden voor de bedrijfsgebouwen.
Kortom, bij de overdracht van een familiale onderneming is een voorafgaande denkproces cruciaal om een optimale en vooral werkzame keuze te maken. Hiervoor is het aanbevolen om beroep te doen op de ervaring en neutraliteit van externe expertise.

Ons kantoor is gespecialiseerd is de integrale begeleiding van overnamedossiers. Naast het verzekeren van de volledige juridische documentatie assisteren wij over de structurering van de transactie, de onderhandelingsfase en de ondernemingswaardering, alle financiële calculaties over de transactie, de impact van fiscaliteit, assistentie bij de overnamefinanciering en de verwerking van de due diligence resultaten in de contracting.
Contacteer ons gespecialiseerd team ondernemingsrecht : telefonisch, per mail of boek digitaal een afspraak.
Lieve DEHAESE, Jessie DECKMYN, Jirte FORIER en Sofie SWINNEN zijn onze ondernemingsadvocaten. Zij vormen samen met ir. Guido QUANTEN, expert fusies en overnames, één team.

Lieve DEHAESE
Advocaat - Founding partner

Ir. Guido QUANTEN
Expert fusies en overnames

DEHAESE & DEHAESE Advocatenkantoor